İlk bölümün kısa özetiyle kaldığımız yerden devam ediyoruz :
CIA Görevlisi Graham Fuller, Yeni Devlet’in kuruluşundaki ilkelerini açıklıyor:
Cumhuriyeti kuranların görüşleri:
–“Demokrasi güzel şey ama ne yazık ki halkımız o noktaya gelmedi”,
-Biz “Halk adına biz konuşuruz”,
-“Mustafa Kemal, …I.Büyük Millet Meclisi süresince Padişaha, Halifeye, Osmanlı Devleti’nin bütün müesseselerine bağlı görünmüştür.”
-“Atatürk ilkeleri” dediğimiz, (CHP) “tek parti” sloganlarıdır.”
-Mustafa Kemal, “Zamanla, tek partinin dine karşı bir tavır almasına göz yummuştur.”
–İngiltere’nin Padişah Mehmed Vahidettin’i, bir vapurla çekip götürmesi ve Hilâfet’in Türkiye’den atılması için Ankara’yı zorlaması, sonunda Osmanlı Devleti’nin yıkılmasını çabuklaştırmış ve kolaylaştırmış mıdır?
-…lâiklik politikaları döneminde, İslâm’ın Türk hayatından nasıl dışlanacağı âdeta bir fikrisâbit hâline gelmişti…”
**
Bu bölümde de “Derin ABD”nin kritik isimlerinden” Graham E. Fuller’ın “İndependent Türkçe “ Haber sitesinde yayınlanmış bir yazıdan alıntılar veriyoruz :
“Derin ABD”nin kritik isimlerinden Graham Fuller: Türkiye kontrolden çıktı mı? (1)
Özellikle Ortadoğu üzerine kurduğu stratejilerle tanınan eski CIA yöneticilerinden Graham Fuller, son yazısında Türkiye’nin dış politikası hakkındaki fikirlerini yazdı
…Türkiye’yi “kontrol edebilme” olanakları açısından NATO, AB ve hatta Rusya ve Çin de hüsrana uğrayabilir. Zira gidişat, dünyanın karmaşık bir bölgesinde kendi belirlediği yeni ve gelişmekte olan kimliğini ve özgüvenini keşfederken güç gösteren bir Türkiye’ye işaret ediyor.
Bunu anlamanın anahtarıysa bizim Batı’da Türkiye’nin ne olmasını istediğimize bakmak değil; Türkiye’nin dünyadaki kendi yerini nasıl gördüğüne bakmaktır.
Peki şu an Ankara’yı yönlendiren başlıca etkenler nelerdir?
Türk İmparatorluk Geleneği: Yaklaşık 7 yüzyıl boyunca Osmanlı İmparatorluğu, diğer tüm Müslüman imparatorluklardan daha büyük bir coğrafi alana hükmetti. Türk hükümdarlarının tarihsel hafızasında, geniş jeopolitik terimlerle düşünmek özel bir yere sahiptir. (Örneğin, bkz. Netflix’teki Rise of Empires: Ottoman) Osmanlı İmparatorluğu, Hindistan ve Endonezya’da bile nüfuza sahipti.
Gerçekten, modern Türk devletinin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün yönetiminde dar şekilde tanımlanmış modern Türk ulus devletinin kısa arası vardı sadece.
Ancak bu tür Türk jeopolitik düşüncesinin artık modası geçmiş durumda. Öyleyse tüm bunlar sadece Yeni Osmanlıcılık mı? Hayır, bundan çok daha fazlası.
Türkiye’nin çağdaş jeopolitik vizyonu: …Bu vizyon, Türkiye’nin Avrupalı bir güç, bir Balkan gücü, Akdeniz gücü, Orta Doğu gücü, Kuzey Afrika ve hatta sınırlı bir Afrika gücü, Kafkas gücü, Orta Asya gücü, bir Avrasya gücü ve bilhassa Müslüman bir güç olarak kabul edilmesi gerektiği söylenerek özetlenebilir.
…Türkiye ve İslam: Bugün Ortadoğu’daki iki büyük İslami rakip, uzmanların düşündüğü gibi İran ve Suudi Arabistan değil, Türkiye ve Suudi Arabistan’dır. Türkiye, Riyad için ezici güçte bir jeopolitik rakiptir. Türkiye, ılımlı ana akım Sünni İslam’ı temsil eder ve İslam mistisizmine (tasavvuf) sempati besler; bunlar, Riyad’ın nefret ettiği niteliklerdir. Erdoğan 2013’ten bu yana yurtiçindeki muhaliflere karşı giderek sertleşme eğilimine girse de ü l k e t e k n i k olarak hâlâ bir demokrasi ve Erdoğan önemli yerel seçimleri kaybetti…
Müslüman Dünyası’nın Liderliği: Türkiye bugün dünyada kendisine kilit bir rol biçmeye, kilit bir rol olmasa da Müslümanların sesi olarak önemli bir rol biçmeye çalışıyor. Bu iddialı hedef, diğer rakip Müslüman devletler tarafından her zaman iyi karşılanmamakta. Ama burada şunu sormalıyız: Başka kim, böyle bir Müslüman devletlerin sözcüsü olma iddiasında bulunabilir? Riyad? Suudi Arabistan, etkisi yalnızca, Müslümanların Mekke ve Medine’deki Kutsal Yerleri’ne sahip olması ve yoksul Müslüman ülkeler arasında hoşgörüsüz İslam biçimi Vahhabilik’i yayan petrol kesesinin gücüne dayanan jeopolitik bir şakadır…
…Mısır, yaklaşık yarım yüzyıl önce Ortadoğu’da önemli bir jeopolitik rol oynuyordu ancak Camp David sözleşmesinde etkisizleştirilmekten kurtulamadı ve bugün, sert diktatörlük altında yoksul ve vizyonsuz. Peki Müslüman dünyasında başka hangi devlet söz sahibi olabilir?
İran bir anlamda tarihi ve kültürel derinliğe, çeşitli ve kendi kendine yeten bir ekonomiye, entelektüel güce ve kendisine karşı kötü tasarlanmış, sakatlayıcı yaptırımlar kaldırıldı mı ona iyi hizmet edecek bir devlet geleneğine sahiptir.
Endonezya önemli bir rakip olabilir fakat ancak gelecekte.
Kısacası, Türkiye’nin Müslüman Dünyası’nın çıkarlarının kendinden menkul sözcüsü olma rolüne çok az rakip var. Mısır’ın 1960’larda hüküm süren pan-Arabist lideri General Cemal Abdülnasır’a neden pan-Arabizm davasını benimsediği sorulmuştu. Abdülnasır “Mısır açıkça bir aktör olma arayışında bir rolü benimsedi,” diye yanıtladı. Kısacası, Abdülnasır, iyice idrak ettiği zamanın ruhuna cevap veriyordu.
Aynı şey bugün Türkiye’de Erdoğan için de söylenebilir; yokluğunda büyük ölçüde derin bir kargaşaya saplanmış görünen Müslüman dünyasında bir tür liderlik ve vizyona dair aşikar ihtiyaç.
Türkiye’nin, İsrail’in Körfez yöneticileri tarafından aceleyle tanınmasında Filistinlileri kaderine terk etmeyi düşünmemesinin bir nedeni, Müslümanlara zulm edilmesine dair en büyük modern örneklerden biri hakkında meşru biçimde konuşabilmektir. Müslümanların çoğu bu görüşe katılacaktır.
Türkiye ve İran: Bu iki devlet, Mısır dışında, muhtemelen Ortadoğu’nun iki ağır sıklet devletini temsil ediyor. İran’ın rolü ancak daha iyiye gidebilir. Ankara ve Tahran, birkaç yüzyıl önce ciddi Sünni-Şii rakiplerdi ancak devasa ortak sınırlarına rağmen bir yüzyıldan fazladır aralarında hiç savaş olmadı. İran İslam Cumhuriyeti, bölgede ezilen Şiilerin haklarını savunuyor ancak kendisini bu bakımdan “Şii gücü” olarak değil, Müslüman bir güç olarak görüyor.
…İran aslında şu anda Batı’ya düşman; bu, her iki tarafın da eşit derecede suç ve paranoya paylaştığı bir durum.
Batı’yla olan bu açmaz sonsuza kadar sürmeyecek. Ancak Türkiye gibi İran da Ortadoğu’nun sömürgecilik-karşıtı, batı-karşıtı geleneklerinin çoğunda pay sahibi. Hoşunuza gitsin gitmesin, bu gelenekler ve dürtüler Fas’tan Çin’e, Afrika ve Latin Amerika’ya kadar halen mevcut.
Türkiye ve İran, birkaç taktik jeopolitik rekabet nedeniyle birbirlerine karşı aksi komşular olabilir ancak bu rekabetin kontrolden çıkması pek olası değil. Ve İran, Türkiye’den bile daha fazla bir Avrasya gücüdür; bu nedenle Rusya, Çin ve Pekin’in belki de önümüzdeki on yıllar boyunca dünya jeopolitiğinin en önemli parçası olacak olan Bir Kuşak Bir Yol amaçları için büyük önem taşımaktadır.
…Avrupalı bir güç olarak Türkiye: …Türkiye teknik olarak Avrupa’nın bir parçasıdır; NATO, Ankara’nın Batı’nın strateji masasındaki önemli bir koltuğun biletidir. Türkiye o koltuğu korumak isteyecektir. Nihayetinde Avrupa, huysuz ve bağımsız bir Türkiye’yi dışarı atarak gelecekteki nüfuzunu da kaybedeceğine onu Avrupa konseyleri içinde tutmayı tercih eder…
Rusya’nın görüşleri: Rusya, tarihsel olarak, yüz yıllardır Çin’deki Uygurlar hariç tüm bu Türk halklarını kapsayan çok etnikli Rus İmparatorluğu’na yönelik olası bir tehdit olarak gördüğünden pan-Türkizmden korktu. Rusya, Türkiye’nin Orta Asya’daki bağlarından ve çıkarlarından hâlâ rahatsız. Ancak dünyadaki önemli bir orta güç olarak Türkiye, Rusya’nın görmezden gelemeyeceği kadar önemli. Nitekim Moskova, gerilimlere rağmen Türkiye’yle iyi bağlarını sürdürmek için elinden geleni yapmaya çalışıyor. Bu, Avrupa’nın Türkiye’ye bakışını andırıyor: İlişkini kesemeyeceği kadar önemli bir güç, bu nedenle Türkiye’nin Avrupa’nın da belalısı olmasından her zaman memnun olan Moskova, müsamaha gösteriyor.
Türkiye ve Çin: Çin’in Avrasya’daki devletleri Avrupa’ya bağlayan son derece iddialı Bir Kuşak Bir Yol projesi, bu yüzyılın en vizyoner projesi ve küresel düzeni yeniden şekillendirmeyi vaat ediyor. Türkiye bunun bir parçası olmak istiyor ve Pekin buna razı. Türkiye, Orta Asya’daki Çin varlığı için olası bir kolaylaştırıcı da olabilir olası bir rakip de.
…Türkiye’nin Çin’le ilişkilerinde zaman zaman gerginlikler ve bir miktar rekabet olacak ama iki ülkenin ilişkisi birbirleri için önemleri nedeniyle uzun vadede kalıcı olacak. Tıpkı Rusya konusunda olduğu gibi, Yeni İpek Yolu projesi ilerlerken Çin ve Türkiye’nin birbirine ihtiyacı var.
…Türkiye’nin “sadık bir Batı müttefiki” olduğu o eski güzel günlere özlem duyan Batı için o günler sonsuza dek geride kaldı. Bu Türk iddialarının temelini ve kapsamını anlamak, gelecek yıllarda Türkiye’yle ilişkileri yönetmek için vazgeçilmezdir; çünkü ABD, uluslararası siyaset kulvarındaki hakim rolünü gitgide kaybetmeye devam ediyor ve yeni bölgesel güçleri kabul etmek zorunda kalıyor.(*)
**
CIA Ortadoğu Uzmanının (Türkiye’ye) verdiği mesajlar, özetle :
-Türkiye, yeni ve gelişmekte olan kimliğini ve özgüvenini keşfederken güç gösteren bir Türkiye’ye işaret ediyor.
-Bugün : Bizim ne olmasını istediğimiz bir Türkiye’ye değil, Türkiye’nin dünyadaki kendi yerini nasıl gördüğüne bakılmalıdır.
–Türkiye…bir dünya devleti olan Osmanlının tarihsel hafızasına (Gerçeğinde iddiasına) sahip.
-“Türk devletinin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün yönetiminde dar şekilde tanımlanmış modern Türk ulus devletinin kısa arası vardı…” Ancak bu tür Türk jeopolitik düşüncesinin artık modası geçmiş durumda.
-Türkiye’nin çağdaş jeopolitik vizyonu: Türkiye’nin Avrupalı, Balkan, Akdeniz, Orta Doğu, Kuzey Afrika, Kafkas, Orta Asya gücü, bir Avrasya gücü ve bilhassa Müslüman bir güç olarak kabul edilmesi gerektiği…
–Müslüman Dünyası’nın Liderliği: Türkiye bugün dünyada kendisine kilit bir rol biçmeye, kilit bir rol olmasa da Müslümanların sesi olarak önemli bir rol biçmeye çalışıyor.
-Bugün Büyük ölçüde derin bir kargaşaya saplanmış görünen Müslüman dünyasında (Erdoğan) bir tür liderlik ve vizyon…
**
Son söz :
1) (Erdoğan ve Devletimiz ) Başarmak için doğru zamanda ve doğru yerdedir.
2) Her başarının bir bedeli vardır. Erdoğan ve Devletimiz, 15 Temmuz’da bir bedel ödediklerini, gerektiğinde tekrar ödeyeceklerini tarihe not ettirmişlerdir.
Resim : Tarafımızdan düzenlenmiştir.
Açıklama ve Kaynaklar :
Not : İçerikteki vurgulamalar tarafımızdan yapılmıştır.
(*)”İçerik orijinal haline bağlı kalınarak çevrilmiştir. Independent Türkçe’nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.” (1) (Pazartesi 7 Aralık 2020)
“Graham Fuller Türkiye’nin yakından tanıdığı bir isim. 1961 – 1987 yıllarında CIA’in etkili pozisyonlarında yer alan Fuller sonrasında da 30 yıl kadar “gölge CIA” diye bilinen RAND Corporation’ın baş analistlerinden biri olarak çalıştı. Görevde bulunduğu süre boyunca, ABD’nin Türkiye ve Ortadoğu politikalarının belirlenmesi ve uygulamasında rol oynayan isimlerden biri olan Fuller, bu dönemde “Ilımlı İslam” terimini siyasal literatüre katan analistler arasında yer aldı. Bir dönem Müslüman Kardeşler’i bir dönem de kendi tanımlamasıyla “Gülen hareketini” Ilımlı İslam modeli çerçevesinde desteklenmesi gereken akımlar arasında saydı. Fethullah Gülen’in ABD’ye yerleşmesi sürecinde oturma izni alması için tavsiye mektubu yazan eski devlet görevlilerinden olan Fuller’in 15 Temmuz darbe girişiminin arkasındaki isimlerden biri olduğu da öne sürülmüş ve hakkında yakalama kararı çıkartılmıştı. Son yıllarda Kanada’ya yerleşen ve Simon Fraser Üniversitesi’nde dersler veren Fuller halen özellikle İslam coğrafyası üzerine kitaplar ve makaleler yazmayı sürdürüyor. Fikirleri halen, ABD “derin devleti” içindeki en azından bir kesimin güncel eğilimlerini göstermesi yönüyle önem taşıyan Fuller son olarak “Türkiye kontrolden çıktı mı” başlıklı bir yazı kaleme alarak Türkiye’nin İslam dünyasındaki rolünü değerlendirdi. 2 Aralık tarihinde Graham Fuller’in kendi sitesinde yayımlanan ve farklı yayın organlarında haberleştirilerek çeşitli çevrelerde tartışılmaya başlanan makalenin tam metin çevirisini ABD devleti içindeki belli eğilimleri ortaya sermesi açısından okurlarımızın dikkatine sunuyoruz.”
“Türkiye’nin son dönemde kurduğu yeni ilişkiler, Batı’yı kaygılandırsa da eski CIA şeflerinden Graham Fuller, “kaygılanmak yersiz” diyor zira Fuller’e göre artık Batı’nın kontrolündeki bir Türkiye hiç olmayacak ve buna alışmakta fayda var” (AA)
(1)Yazının tamamı için bakınız : https://grahamefuller.com Independent Türkçe için çeviren: Onur Bayrakçeken
