Yerli uçak imali hikayemiz; Anlatan, Prof. Dr. Ahmet Nuri Yüksel (İTÜ Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi)

Sonraki Yazı

 

Uçak

“…1947-48’de Turgutlu Ortaokulunda iken, Irlamaz çayının oradaki kır araziye bir uçak inecek veya inmiş haberi gelince bütün talebeyi oraya götürmüşler; biz de uzun boylu Vecihi beyi o cafcaflı pilot kıyafetiyle görmüş idik. O günün ortaokul çocuklarının gözünde Vecihi Hürkuş ne ise, bakıyorum da bugünün devrimbaz Ankara bürokratları, hattâ ve maalesef Bakanları gözünde de o. Yazık ve ayıp yahu.

Bakın, Savunma Bakanı’nın bile Cumhuriyetin ilk uçak tasarımcısı diye tesmiye ettiği sâdece bir pilot olan Vecihi Hürkuş’un döneminde Türkiye ve uçak denince ne akla gelir bilenler için:1926-28 Tayyare ve Motor fabrikası kurulmuş; iki sene lisans altında uçak ve motoru yapılmış idi.

Tam bu sırada, Fransa’dan tayyare mühendisi olarak yurda dönen Selahattin bey (Alan) MMl (Millî Müdafaa 1) rumuzu ile isimlendirilen bir uçak dizayn etmiş idi; tasarlamış değil, dizayn (hesap ve inşâ) etmiş. Bu fabrika kapatıldığı için bu yerli dizayn imal edilemedi.

1932’den itibaren Fransa’dan uçak mühendisi olarak dönen Kudret Mavitan, Fahri Terzioğlu ve Muammer Aksan’in yönetiminde Millî Müdafaa (Savunma) için birkaç yıl montaj şeklinde pek çok uçak yapıldı. 1937’de bu işi, tam bir özel teşebbüs olarak Nuri Demirağ ele aldı ve tam teşekküllü bir uçak yapım firması kurdu.

Fransa mezunu aynı kişilerin başkanlığında, lisans ile yapımın yanında yerli dizayn uçak da geliştirilerek imâline başlandı. Selahattin beyin MMl uçağı daha da geliştirilerek MM2 adı ile bu müessesede imal edildi.

Maalesef, 2.DH’nin (Dünya Harbi) en civcivli döneminde, bir çuval gübre bile altınla satılırken bizim Devlet, daha da açık yazalım, ismet Paşa.. Nuri Demirağ’a sipariş ettiği uçakları dahi satın almadığı için bu firma kapandı.

Bu arada, İstanbul Teknik Üniversitesi Makine Fakültesi bünyesinde Tayyare Şubesi açılmış; yukarıda adım andığım Kudret Mavitan, Fahri Terzioğlu ve Muammer Aksan hoca tâyin olunmuş idi (Ben 1955’den sonra onların talebesi, asistanı, doçenti hattâ profesörü olma şerefine nail olanlardan biri olmakla iftihar ederim).

Bu şube (bölüm) ilk mezununu 1941’de verdi. Devam eden yıllarda mezun olanlar Demirağ ve onu takiben görevi devralan Türk Hava Kurumu (THK) uçak fabrikasında hem lisans altında, uçak ve motor yaptılar hem de yerli dizayn uçakları imal ettiler.

Bu yerli dizaynlar arasında, o dönem ve daha sonra ABD Northrop firmasının yaptığı gövdesiz uçan kanat benzeri uçak bile dizayn edilmiş; ama Marşal Yardımı denen belâ sebebiyle THK uçak fabrikamız da kapatıldığı için öylece kalmış idi.

O gün-bugün Türkiye de eli böğründe öylece kalmaya devam ediyor. O günlerde, bugünkü gibi uçak tasarımcıları, uçak yalancı Peygamberleri yokdu; Daha doğrusu henüz tasarım kelimesi ve kavramı dünyaya gelmemiş; dizayn, hesap ve inşâ kavramı dimağlardan silinmemiş; gerçekden uçak dizayn etme kavramı ve eylemi hayatta idi.

İşte 1947-48’de bizim Turgutlu’da Irlamaz çayı kırına inen Vecihi Hürkuş, belki bu uçaklardan bâzılarını uçuran, belki de tecrübe pilotu olarak hizmet veren pilotlardan biri idi yani. Hem de Fransa’da uçak mühendisi olmuş bu kadar adam varken pilot Vecihi’ye mi düşmüş bu iş?

Nerede görülmüş oto ve kamyon şoförünün araba, kaptanın vapur, vatmanın tramvay ve makinistin lokomotif dizayn ve imal ettiği? Belki tasarımlayan (!) olmuşdur hayâlinde; o başka. Adama gülerler yahu.. (1)

 

Yerli Uçak İmali ile ilgili daha fazla bilgi ve farklı kaynaklar için bakınız; http://www.canmehmet.com/cumhuriyetin-ilk-yillarinda-yerli-ucak-urettik-mi.html

(1) “TÜRKİYE’DE İNSANSIZ UÇAK ALDATMACASI“, Prof. Dr. Ahmet Nuri Yüksel, 1. Basım, Mart 2012. Sahife;94

Konu ile ilgili görüşlerinizi belirtebilirsiniz. Görüşleriniz için tıklayınız

Yorumlar

Yorumlar

Leave a comment

(required)

(required)


SPAM ENGELLEME SORUSU

*